Wat is ZOLAD+?
ZOLAD+ is de opvolger van de Zuid-Oost-Limburgse Archeologische Dienst (ZOLAD) en is de eerste intergemeentelijke projectvereniging voor Onroerend Erfgoed werkzaam in Limburg. Zij wordt in het kader van het decreet houdende de intergemeentelijke samenwerking uit 2001 vanuit de Vlaamse overheid gesubsidieerd. Aan deze subsidie is een resultaatsverbintenis gekoppeld.
Voorgeschiedenis
De oprichting van Zuid-Oost-Limburgse Archeologische Dienst (ZOLAD)is debet aan de verschillende (amateur-)archeologen werkzaam in de streek. Dankzij hen werd het rijke archeologische bodemarchief van de streek meermaal in de kijker gezet. Bilzen had o.a. met meester Lux, Heli Roosens en later met Werner Wouters een lange traditie van archeologische werkzaamheden in de gemeente. Lanaken heeft de archeologische vondsten in Smeermaas, in het in de archeologische literatuur overbekende Neerharen en Rekem en natuurlijk in Veldwezelt. Riemst heeft het Magdaleniaan-site van Kanne, de waterburcht en de motte te Millen en de verschillende tumuli en villa’s langs de Romeinse heirbaan.
Precies omwille van deze rijkdom werd een vijftiental jaar geleden tussen de gemeente Riemst en de Vlaamse regering een archeologisch convenant afgesloten. Het allereerste in zijn soort. De gemeente Riemst verbond er zich hierin als eerste o.a. toe een inventaris van het archeologisch bodemarchief bij te houden, de bouwvergunningen ter toetsing aan het toenmalige Instituut voor het Archeologische Patrimonium (IAP), thans Vlaams Instituut Onroerend Erfgoed (VIOE), voor te leggen en de inwoners regelmatig te informeren over de archeologische meldingsplicht. Dit convenant regelde dus het integraal beheer van het archeologisch bodemarchief in de gemeente.
Enkele jaren erna en enkele kilometer verder groeide bij de burgemeester van Bilzen de idee een archeologisch samenwerkingsverband tussen verschillende Limburgse gemeenten af te sluiten. Directe aanleiding hiervoor waren de verschillende vondsten in en rond Bilzen. Maar het idee werd om diverse redenen voorlopig in de koelkast gestopt.
In 2002 werd er voor de gemeente Riemst in het kader van de Centrale Archeologische Inventaris (een idee van toenmalig minister Sauwens) een Lokale Archeologische Advieskaart gemaakt. Tijdens diverse gesprekken tussen het toenmalige IAP en de gemeente Riemst werd de oprichting van een intergemeentelijke archeologische dienst besproken. Blijkbaar had het idee van Burgemeester Sauwens van Bilzen al de gemeentegrens overschreden. Bovendien was er in Oost-Vlaanderen al een dienst in oprichting (www.deklad.be).
De oprichting
Het duurde echter nog tot in 2003 voor er daadwerkelijk actie in het dossier werd ondernomen. Meer bepaald op 8 september 2003 werd vanuit Riemst het initiatief genomen om zes aangrenzende gemeenten uit te nodigen voor overleg over de oprichting van de ZOLAD. Het ging om de drie oprichtende gemeenten, samen met Kortessem, Hoeselt en Voeren. Deze drie laatste hielden hun aansluiting in overweging. Het zal, na intens overleg onderling en met Brussel, uiteindelijk nog tot november 2004 duren voordat de ZOLAD over de gewestelijke erkenning de zekerheid had. 2005 moest en zou het jaar van de waarheid worden. In januari werden examens uitgeschreven, gedurende de maanden februari en maart werden ze georganiseerd, om uiteindelijk in april over te gaan tot de aanstelling van een archeoloog. De keuze viel hierbij op Tim Vanderbeken. Tim studeerde archeologie aan de Katholieke Universiteit Leuven, vertoefde enige tijd in het buitenland en werkte vervolgens in Tongeren, Antwerpen en Gent. Omdat het archeologische jobklimaat te wensen overliet werkte hij hierna in Breda en Weert (NL). Op 2 mei 2005 begon Tim aan zijn taak als allereerste intergemeentelijke archeoloog op Limburgs grondgebied.
Het dagelijks bestuur
Het dagelijkse bestuur van ZOLAD is in handen van een raad van bestuur. Voorzitter van deze raad is Maike Meijers, schepen te Bilzen. Zij volgde in 2007 Ivo Thys op als stichtend voorzitter. De secretaris is Jan Peumans, schepen te Riemst. De financiële beheerder is Felix Puts, schepen te Lanaken. In 2009 vervoegde Huub Broers, burgemeester van Voeren, omwille van de toetreding van zijn gemeente de raad van bestuur.
De stemgerechtigde leden worden bijgestaan door Marie-Elise Smets, Jean Geraerts en Alex Vangronsveld, gemeenteraadsleden in resp. Riemst, Bilzen en Lanaken. De raad van bestuur heeft ook een aantal administratieve krachten: voor Bilzen is dat Eddy Vandoren, voor Riemst Ilse Daniëls, voor Lanaken Jean Maenen en voor Voeren is dat Hilde Clerx..
Tot slot zijn er ook nog enkele technische adviseurs. Het Vlaamse Instituut voor het Onroerende Erfgoed (VIOE) is in deze vertegenwoordigd door Alain Vanderhoeven, de provincie Limburg door Linda Bogaert, Het agentschap Ruimte & Erfgoed, de opvolger van het agentschap RO-Vlaanderen, door Ingrid Vanderhoydonck.
Een doorstart naar ZOLAD+
In 2009 deed de ZOLAD een aanvraag bij het subsidiërende agentschap om door te mogen groeien naar een Intergemeentelijke Onroerende Erfgoeddienst (IOED). Dit hield een taakverschuiving in: de IOED zou niet enkel op het vlak van archeologie werkzaam zijn, maar ook op het gebied van bouwkundig erfgoed. In mei 2009 gaf voogdijminister Bourgeois groen licht; de ZOLAD zou dus binnen afzienbare tijd omgedoopt worden tot een IOED.
De naam van het nieuwe samenwerkingsverband tussen de gemeenten Bilzen, Riemst, Lanaken en Voeren werd ZOLAD+. ZOLAD+ is dus geen acroniem meer, maar een naam. De naam herinnert aan de vroegere intergemeentelijke archeologische dienst (IAD) maar krijgt door de ‘plus’ een extra dimensie, zijnde het bouwkundige erfgoed. Ook de statuten werden in die zin aangepast.
In november en december 2009 werden examens uitgeschreven om een intergemeentelijke erfgoedconsulent bouwkundig erfgoed aan te stellen. De keuze viel hier bij op Veerle Vansant, historica en master in de monumenten- en de landschapszorg. Zij trad in dienst op 1 januari 2010.
Tim en Veerle zijn dus bij ZOLAD+ respectievelijk intergemeentelijke erfgoedconsulenten archeologie en bouwkundig erfgoed.
Ook voor het dagelijks bestuur had deze doorstart implicaties: Karel Robyns, teamcoach onroerend erfgoed, en Jessica Vandevelde, Erfgoedconsulente archeologie, beiden bij het agentschap Ruimte & Erfgoed zullen vanaf nu de raad van bestuur vervoegen. Een vertegenwoordiger van de provinciale cel van het agentschap zal aan de raad van bestuur toegevoegd worden.