Het naslagwerk vertelt de geschiedenis van het Europark van de prehistorie tot de periode van één van de laatste belegeringen van Maastricht. Er wordt ruim aandacht besteed aan het aardewerk uit de bronstijd.

Het boek zal 10 € kosten en is verkrijgbaar bij de gemeente Lanaken.

Het idee om grensoverschrijdend samen te werken dateert al van in 2008. Op een congres in Malta organiseerden de archeologen van, toen nog, de ZOLAD en de gemeente Maastricht een sessie rond grensoverschrijdende archeologie. Hierbij kwam ter sprake welke kansen en mogelijkheden een dergelijke samenwerking in zich heeft eenmaal de praktische problemen van de baan zijn.

In 2011 kwam de samenwerking, nog steeds embryonaal maar veelbelovend, tot stand. De gemeente Maastricht en ZOLAD+ willen deze samenwerking dan ook extra in de verf zetten door een studiedag. Het is de bedoeling elk jaar, wisselend qua locatie, een dergelijke studiedag te organiseren.

De studiedag ‘Grensgevallen. Archeologische sites op en langs de grens’ vind plaats op 3 december 2011 vanaf 9u00 in ‘De Kijkdoos’ van de waterburcht van Pietersheim. Opgelet, de plaatsen zijn beperkt. U kan nu wel al inschrijven via studiedag@zolad.be. Het programma en verdere praktische details worden u dan later verstrekt.

Zuid-Limburg werd doorheen de geschiedenis talloze malen geconfronteerd met gewapend conflict.
Hiervan zijn nog heel wat sporen bewaard, gaande van een (vermeend) Romeins legerkamp, over middeleeuwse burchten, tot bunkers uit WOII. De vier gemeenten van ZOLAD+ laten je kennismaken met deze tumultueuze geschiedenis. Archeologische opgravingen zijn hierbij een belangrijke bron van informatie.

Op 11 september krijg je verder een unieke kans om een aantal recent gerestaureerde gebouwen te bezoeken. Tip: Maak een fietstocht van de ene activiteit naar de andere. Alle locaties zijn makkelijk te bereiken via het fietsroutenetwerk.

Brochure ‘Achter muren, achter water. Conflict doorheen de tijd in Zuid-Oost-Limburg’ ZOLAD+ stelde een brochure samen waarin het thema ‘Conflict’ toegelicht wordt specifiek voor de regio. Verschillende auteurs geven achtergrondinfo bij en plaatsen de opengestelde sites in een historisch kader. Zo wordt een chronologisch overzicht gegeven van het oorlogsvoeren en verdedigen in de regio. Het boekje bevat ook nuttige informatie en tips voor een bezoek aan de beschreven locaties ook na Open Monumentendag.

De brochure wordt tijdens Open Monumentendag op de verschillende bezoek- en infopunten verkocht voor 4 €. Ze kan eveneens verkregen worden bij de verschillende toeristische diensten.

Goed om weten is dat in de zomer het tweede boek van de persen rolt. Het boek is een publieksgericht naslagwerk over het archeologische onderzoek op het Europark en draagt als titel: “Daar bij die molens: het Europark binnenstebuiten gedraaid. Een verhaal van overslag, opslag en veldslag”. Het boek zal uitgegeven worden door de gemeente Lanaken, met financiële inbreng van Het Europees Fonds voor Regionale ontwikkeling (EFRO). Het naslagwerk werd geschreven door BAAC bv uit Nederland en is gebaseerd op het wetenschappelijke onderzoek dat voortvloeide uit de opgravingen. ZOLAD+ zorgde voor de redactie en de omkadering.

Het boek, uitgegeven op 500 exemplaren, zal te verkrijgen zijn via de gemeente Lanaken.

Met dit evenement wil de Stichting Open Kerken het religieuze erfgoed in de kijker plaatsen en opwaarderen. Zowel de lokale gemeenschap als het brede publiek worden uitgenodigd om het erfgoed te komen (her)ontdekken.

In de gemeente Riemst zijn op 5 juni zeven kerken te bezoeken. ZOLAD+ stippelde in samenwerking met de gemeente een fietstocht uit die je langs alle deelnemende kerken leidt.

Folder fietsroute.
Programma Riemst

Enkele religieuze gebouwen binnen het werkgebied van ZOLAD+ zijn aangesloten bij het netwerk van Open Kerken. Deze zijn heel het jaar door te bezoeken en nemen uiteraard ook deel aan Dag van de Open Kerken. Het gaat om de Heilig Grafkapel in Kanne, de Sint-Ursulakerk in Lanaken en de Sint-Pieterskerk in Rekem.

Voor meer informatie over de Stichting Open Kerken en het volledige programma van 5 juni, zie: www.openkerken.be.

Millen fietskaart.
Uitnodigingsflyer Millen.

Vlaams minister Geert Bourgeois kent ruim drie miljoen euro aan premies toe voor de restauratie van vijf beschermde kerkgebouwen in de provincie Limburg. Het gaat meer bepaald om de Sint-Jan-de-Doperkerk in Kuttekoven (Borgloon), de Sint-Martinuskerk in Sint-Truiden, de kerk van O.-L.-V Bezoeking in Wilderen (Sint-Truiden), de Sint-Lambertuskerk in ‘s Gravenvoeren (Voeren) en de Sint-Willibrorduskerk in Meldert (Lummen). De restauratiepremie voor de kerk van Meldert, die in 2006 gedeeltelijk instortte, bedraagt bijna één miljoen euro. Ook de kerk van Kuttekoven is al enkele jaren gesloten wegens instortingsgevaar.

Sint-Willibrorduskerk – Meldert (Lummen)
De bakstenen parochiekerk met laat-gotisch schip en zijbeuken (1625-1683) heeft vandaag een classicistisch uitzicht na ingrijpende verbouwingen en herstellingen door de eeuwen heen. De ijzerzandstenen toren, die oorspronkelijk los stond van de kerk en in 1859 werd ingebouwd, is mogelijk van vroegmiddeleeuwse oorsprong. Als gevolg van de herhaalde verbouwingen is de draagstructuur en het evenwicht van de toren sterk aangetast. Dit manifesteerde zich door scheurvorming in het metselwerk. Net voor de start van de stabiliseringwerken is de toren op 7 juli 2006 ingestort. De werken in deze eerste restauratiefase omvatten ruwbouwwerken, waaronder noodzakelijke werken ter verbetering van de stabiliteit, herstellingen van dakbedekking en goten, het conserveren van glas-in-loodramen, het heropbouwen van een nieuwe kerktoren en het maken van een technische ruimte in een betonnen kelder. In een tweede fase zijn volgende werken ondergebracht: het herstellen van vloeren, elektrische installaties, interieurschilderingen en het plaatsen van verwarming. De restauratiepremie voor deze twee fases bedraagt 911.977,42 €.

Kerk van Onze-Lieve-Vrouw-Bezoeking – Wilderen (Sint-Truiden)
Deze in 1858 gebouwde neoclassicistische parochiekerk met omliggend kerkhof is sinds 1996 beschermd als monument en dorpsgezicht. Het is een bakstenen gebouw met een romaanse toren van circa 1100. De eerste fase omvat de restauratie van de toren: het reinigen, het stabiliseren van de gevaarlijke scheurvorming in het torenmassief, voegwerken, het restaureren van het metselwerk, de aangetaste houten constructiedelen en de torenspits, brand – en bliksembeveiliging, alsook de inrichting van de torenruimte in functie van een ontsluiting. De subsidie voor deze eerste fase bedraagt 563.756,17 €.

Sint-Jan-de-Doperkerk – Kuttekoven (Borgloon)
Deze in 1840-1850 gebouwde neoclassicistische parochiekerk met romaanse toren (foto rechtsboven) is beschermd als monument sinds 1935 (toren) en 2003 (rest van de kerk). In een eerste restauratiefase werden de daken en kroonlijsten reeds gerestaureerd, in deze tweede fase zijn de gevels en de glasramen aan de beurt. De subsidie voor deze tweede fase bedraagt 420.000 €.

Sint-Martinuskerk – Sint-Truiden
Deze neoromaanse kruisbasiliek naar een ontwerp van Edmond Serrure is gebouwd tegen een vroeg-renaissancetoren. Deze toren werd reeds in 1936 beschermd als monument; de rest van de kerk in 1997. In een eerste restauratiefase komt de toren aan bod: het aanwezige dakgebinte is immers dringend aan herstelling toe: houtrot, waterdoorslag, verzakte en gebarsten kepers en sterk verzwakte dakbedekkingen vormen een gevaar, en zorgen voor verdere aantasting van de draagstructuur. Ook de dakgoten zullen in deze fase worden gerestaureerd. De subsidie voor deze eerste fase bedraagt 450.539,34 €.

Sint-Lambertuskerk – ‘s Gravenvoeren (Voeren)
De in 1782-1796 gebouwde classicistische parochiekerk in ’s Gravenvoeren is sinds 2002 beschermd als monument. Deze bakstenen kerk, met zijn romaanse mergelstenen toren uit de 14de eeuw, is een voorbeeld van rijp classicisme, gekenmerkt door de tongewelven en de rondboogarcaden. Het dak en de toren werden reeds in een eerste fase gerestaureerd, in deze tweede fase worden de gevels en de glasramen aangepakt. De subsidie voor deze tweede restauratiefase bedraagt 657.115,99 €.

Bron: Archeonet.

De 24 meter barst werkelijk van archeologische informatie. En misschien zelfs van te veel informatie. Dat was meteen ook het tweede uitgangspunt: overdonder de bezoekers zodat ze de rijkdom aan archeologie letterlijk en figuurlijk niet kunnen ontwijken. De teksten worden hier en daar ook aangevuld met wat archeologische vondsten. Hiervoor putte ZOLAD+ niet alleen uit de eigen collectie, maar ging het ook te leen bij de KULeuven en het Gallo-Romeins Museum in Tongeren.

De tentoonstelling heeft ook aandacht voor de archeologen die voor 2005 in het gebied werkzaam waren en die, zonder het zelf te weten, de basis voor ZOLAD, en later ZOLAD+, legden. Bij het begin van de tentoonstelling kan de bezoeker dan ook de meer of minder uitgebreide biografieën lezen van de tientallen onderzoekers die sinds 1850 (!) het gebied archeologisch onderzochten.

Het laatste luik van de tentoonstelling neemt de bezoeker mee naar een grote collage van krantenartikels sinds 1950. De titel van de tentoonstelling ‘het is maar de kwestie ze te vinden’ is afkomstig uit één van de artikels uit 1970 (dat eigenlijk teruggaat op een artikel uit 1900).

Bij het tentoonstelling hoort ook nog een heuse bundel. Deze bundel is de tentoonstelling in boekvorm, aangevuld met de wetenschappelijke artikels waarop de tentoonstelling gebaseerd is. De bundel is te bestellen bij ZOLAD+. Het volstaat een bestelling te plaatsen via Boek@zolad.be met vermelding van uw naam en adres. U kan het boek ook komen afhalen bij ZOLAD+, Tongersesteenweg 8, 3770 Riemst. De boeken zijn beschikbaar vanaf 25 mei. Het boek kost 15 €.

De tentoonstelling loopt van 8 november tot 7 december in de museumkerk aan de Groenplaats te Oud-Rekem (ma-vr: 13-17u/za-zo: 14-17u); de toegang is gratis. Voor de scholen is een speciaal programma uitgewerkt. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met ZOLAD+ via tentoonstelling@zolad.be of via 0473-964880.

Meer bepaald gaat het om de Sint-Albanuskerk in Riemst, de Sint-Pieterskerk in Dilsen-Stokkem, de Sint-Stefanuskerk in Hoeselt en de Sint-Medarduskerk in Tongeren.

“Restauratiedossiers voor beschermde kerkgebouwen krijgen meestal een gefaseerde aanpak,” legt minister Bourgeois uit. “Als de kerk nog erkend is voor erediensten, en eigendom is van de kerkfabriek, loopt het aandeel in de restauratiepremie van de Vlaamse overheid op tot 60 % van de totale raming van de restauratieve werken. De provincie en de gemeente betalen respectievelijk 20 en 10 %.”

Sint-Albanuskerk in Riemst (Vlijtingen)

De Sint-Albanuskerk in Vlijtingen is een neoclassicistische pseudo-basilica, gebouwd ca.1840-1845 ter vervanging van een waarschijnlijk romaans driebeukig kerkje dat zich ongeveer op dezelfde plaats bevond. Het sinds 1995 beschermde kerkgebouw bestaat uit een sober bakstenen schip en koor, voorzien van een mergelstenen kroonlijst en rondboogvensters. De eerste restauratiefase omvat voornamelijk gevel – en dakwerken, het herstellen van klokken en uurwerk, het aanbrengen van een brandbestrijdingsinstallatie, het vernieuwen van de elektriciteitsinstallatie en bliksembeveiliging. Hiervoor is een restauratiepremie van 340.614 € toegekend.

Sint-Pieterskerk in Dilsen-Stokkem (Elen)

De sinds 2004 beschermde Sint-Pieterskerk in Elen is een neogotische kruiskerk met neoclassicistische westpartij. Het is een bakstenen gebouw met leien zadeldakenen ingebouwde toren van twee geledingen waarvan de onderste is afgewerkt met mergelstenen hoekbanden. De eerste restauratiefase omvat twee percelen, namelijk gevel– en dakwerken en de herstelling van de glas-in-loodramen. De subsidie voor deze eerste fase bedraagt 604.257 €.

Sint-Stefanuskerk in Hoeselt

De Sint-Stefanuskerk in Hoeselt is sinds 2000 opgenomen op de lijst van beschermde monumenten. Haar massieve westertoren heeft een vroeg-romaanse onderbouw uit de 11de eeuw, een bovenbouw van ca. 1250 en een barokke spits. In 1770 werd de oude kerk afgebroken en vervangen door een classicistische zaalkerk; zij werd verlengd en uitgebreid met een nieuw koor in 1896, en twee zijbeuken in 1931. In het hoofdkoor en de twee zijkoren staan monumentale 18de– eeuwse portiekaltaren. Het hoofdaltaar, van de hand van de Luikse beeldhouwer Jean Delcour, is samengesteld uit verschillende marmersoorten, en dateert uit 1669. De twee zijaltaren uit 1770, afgewerkt met bladgoud, zijn portieken met een centrale nis met beelden. De drie altaren vertonen ernstige stabiliteitsproblemen, daarom is een restauratiepremie van 88.444 € toegekend voor de herstelling van de constructie, de vernisafname, de reiniging van de altaren en de fixatie en herstelling van de gepolychromeerde beelden.

Sint-Medarduskerk in Tongeren (Vreren)

De huidige classicistische Sint-Medarduskerk in Vreren is in 1779 gebouwd op de ruïnes van de ingestorte romaanse kerk. Het driebeukige beschermde monument is opgetrokken in baksteen met gebruik van mergel voor de omlijstingen. De imposante kerkhofmuur dateert nog gedeeltelijk uit de romaanse periode. Het interieur bezit een waardevol kunstpatrimonium, zoals o.a. een romaansgotische doopvont, een gotische koorlezenaar in de vorm van een adelaar en verscheidene gepolychromeerde beelden uit de 14de en 15de eeuw. Een subsidie van 848.535 € is goedgekeurd voor de tweede en derde restauratiefase waarbij de dringende consolidatie en restauratie van de muren van de kerk en van de kerkhofsite is gepland. Ook de glas-in-loodramen worden hierbij hersteld.

Evolutie
Op het einde van de jaren ’60 is men begonnen met de opmaak van een inventaris van het gebouwde patrimonium in Vlaanderen. Voor elke gemeente werden systematisch alle historisch waardevolle gebouwen beschreven en onderzocht. Deze inventaris werd tot 2005 uitgegeven in de boekenreeks ‘Bouwen door de eeuwen heen’ en is nu online raadpleegbaar op de website http://inventaris.vioe.be.

Uit die wetenschappelijke inventaris werd een lijst van waardevolle gebouwen afgeleid, die op 14 september 2009 voor het eerst juridisch werd vastgesteld. Dit betekent dat er sindsdien een officiële en eenduidige lijst van alle gebouwen met erfgoedwaarde in Vlaanderen bestaat.  Aangezien de visie op onroerend erfgoed evolueert en bouwkundig erfgoed onderhevig is aan veranderingen zoals bouw, sloop, adreswijzigingen, enz., werkt het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) de Inventaris van het bouwkundig erfgoed elk jaar bij.  Op 20 september 2010 werd de geactualiseerde lijst voor 2010-2011 gepubliceerd. De Inventaris bevat zo’n 70 000 items, waaronder zowel beschermde monumenten als niet-beschermde gebouwen. Voor Lanaken zijn er 210 panden opgenomen op de lijst. Voor Bilzen en Riemst zijn er dat ongeveer 250, voor Voeren 320. De officiële lijst is te raadplegen op http://inventaris.vioe.be/dibe/rechtsgevolgen.

Als u nog fouten ontdekt in de inventarissen van Bilzen, Riemst, Lanaken of Voeren, mag u dat steeds doorgeven aan ZOLAD+. Wij streven ernaar  de inventarissen van de vier aangesloten gemeenten zo snel mogelijk te controleren en corrigeren.

Rechtsregels
Om de gebouwen op de vastgestelde Inventaris een zekere bescherming te geven voor de toekomst zijn 5 rechtsregels van kracht. Deze bepalingen hebben vooral gevolgen voor niet-beschermde waardevolle gebouwen.

1. Voor gebouwen uit de vastgestelde lijst mag je afwijken van de normen rond energieprestatie en binnenklimaat, als dat nodig is om de erfgoedwaarde van het pand in stand te houden.
2. Zonevreemde gebouwen uit de vastgestelde lijst kunnen gemakkelijker een nieuwe functie krijgen. Zo kan een leegstaande hoeve bijvoorbeeld een woonfunctie krijgen, ook al ligt hij in agrarisch gebied.
3. Wanneer je een gebouw uit de vastgestelde lijst wil afbreken, heb je een stedenbouwkundige vergunning nodig. Een gemeente kan die alleen uitreiken nadat zij advies heeft gevraagd over de erfgoedwaarden van het gebouw.
4. Ook wanneer je zonnepanelen of een zonneboiler wil plaatsen, heb je een stedenbouwkundige vergunning nodig.
5. Bij gebouwen in de inventaris wordt sociale huisvesting door renovatie gestimuleerd. In de sociale woningbouw geldt de regel dat kosten voor renovatie maximaal 80% mogen bedragen van de prijs voor een nieuwbouw van dezelfde omvang. Als de renovatiekosten meer bedragen, moet het gebouw worden gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Voor gebouwen uit de lijst geldt die regel niet.

Advies
De gemeenten Bilzen, Riemst en Voeren vragen bij bouwaanvragen voor het waardevolle maar niet-beschermde architecturale erfgoed het advies van ZOLAD+. Bouwheren die werken willen uitvoeren aan een pand dat opgenomen is op de Inventaris van het bouwkundig erfgoed nemen daarom best in een vroeg stadium contact op met ons. De erfgoedconsulent bouwkundig erfgoed staat steeds ter beschikking voor een plaatsbezoek en preadvies.

Folder
Het VIOE maakte een handige folder met alle informatie over de inventaris van het bouwkundig erfgoed.

Download Folder Inventaris